Alışkanlığın ve İradenin Bilimi: Türkçe Kitaplar

Bu listedeki kitaplar neden farklı?

İlk okunacak beş kitap çoğunlukla "ne yapmalı" sorusuna cevap verir. Bu listedekiler daha çok "neden" sorusuyla ilgilenir. Okurken bir şeyi akılda tutmak gerekir: psikoloji son on beş yılda büyük bir tekrarlanabilirlik tartışmasından geçti ve bazı popüler bulgular güç kaybetti. Bu yüzden her kitabın altında, hangi kısımlarının dikkatle okunması gerektiği de yazıyor.

İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar — Wendy Wood

Epsilon Yayınevi, 2021, çev. Özge Yılmaz.

Listenin en sağlam bilimsel temelli kitabı. Wood, alışkanlık araştırmalarının merkezindeki isimlerden biridir ve kitabını kendi laboratuvarının çalışmalarına dayandırır.

Öne çıkan: Günlük davranışların büyük bölümünün otomatik olduğunu gösteren günlük çalışmaları, bağlam değişikliğinin etkisi, sürtünme. Bkz. alışkanlık nedir.

Dikkatle okunacak: Pek yok; kitap iddialarında temkinlidir.

Değişimi Başlat — Katy Milkman

Mona Kitap, 2025.

Wharton'da davranış bilimci olan Milkman, kendi saha deneylerini ve meslektaşlarının çalışmalarını anlatır. Büyük ölçekli, gerçek ortamda yapılmış deneyler kitabın gücüdür.

Öne çıkan: Taze başlangıç etkisi, cazibe paketleme, uygulama niyetleri. Bkz. taze başlangıç.

Dikkatle okunacak: Bazı müdahalelerin etkisi, sonraki büyük ölçekli denemelerde ilk deneylerden daha küçük çıktı. Bkz. cazibe paketleme.

Hızlı ve Yavaş Düşünme — Daniel Kahneman

Varlık Yayınları, çev. Osman Ç. Deniztekin, Filiz Deniztekin.

Bir alışkanlık kitabı değil, karar verme klasiği. Ama hızlı ve otomatik "Sistem 1" ile yavaş ve dikkat isteyen "Sistem 2" ayrımı, alışkanlığın neden niyetten güçlü olduğunu anlamak için iyi bir çerçeve sunar. Bkz. alışkanlığı ölçmek.

Öne çıkan: İki sistem ayrımı, bilişsel yanlılıklar, kayıptan kaçınma.

Dikkatle okunacak: Sosyal hazırlama (priming) üzerine bölüm, sonradan tekrar edilemeyen çalışmalara dayanıyordu; Kahneman bu konuda fazla güvendiğini daha sonra kendisi kabul etti.

İrade İçgüdüsü — Kelly McGonigal

Serenad, 2024, çev. Kemal Tokgöz.

Stanford'daki popüler öz denetim dersinden doğan kitap. Her bölüm bir deney ve bir uygulama önerisiyle biter; okunması kolay ve pratiktir.

Öne çıkan: Boşver etkisi, kendini affetmenin öz denetime katkısı, "ahlaki lisans" kavramı. Bkz. zincir kırıldığında.

Dikkatle okunacak: İradenin tükenen bir kaynak olduğu ve kan şekeriyle ilişkisi üzerine kısımlar, ego tükenmesi tartışmasıyla birlikte okunmalı.

İrade — Roy F. Baumeister, John Tierney

Tual Yayınları, 2012, çev. Oğuz Akyıldız.

Ego tükenmesi modelinin popüler anlatımı. Psikoloji tarihindeki bir dönemi anlamak için değerli.

Öne çıkan: Öz denetimin günlük hayattaki rolü üzerine geniş bir araştırma derlemesi.

Dikkatle okunacak: Kitabın merkezindeki "irade sınırlı bir kaynaktır" iddiası, büyük ölçekli önceden kayıtlı tekrar denemelerinde zayıf ya da sıfıra yakın etki buldu. Bu kitabı bir teori tarihi olarak okumak daha doğru olur.

Özet tablo