Neden farklı türler?
"Yaptım / yapmadım" her davranışa uymaz. 40 dakikalık bir yürüyüşle 5 dakikalık bir yürüyüş aynı işareti alırsa, ilerlemeyi göremezsin. "Sigara içmedim" gibi bir hedefi "yaptım" diye işaretlemek de tuhaf hissettirir. Doğru tür, takibi davranışın doğasına uydurur.
Yap
Ne zaman: Günde bir kez yapılan ve tek dokunuşla biten davranışlar.
Nasıl çalışır: Düğmeye dokununca gün tamamlanır. Yanlışlıkla işaretlediysen tekrar dokunarak geri alırsın.
Örnek: "Yatmadan önce 1 sayfa oku", "Sabah ilacı", "Kahveden sonra tek öncelik yaz".
Kaçın
Ne zaman: Bırakmak ya da azaltmak istediğin davranışlar.
Nasıl çalışır: Davranışı bugün yapmadıysan işaretlersin. Ekranda "Bugün kaçındın mı?" diye sorar. En doğru zaman gün sonudur. Seri tutar; yapmadığın her planlı gün zinciri uzatır.
Örnek: "Yatakta telefon yok", "Gece atıştırma yok", "Öğleden sonra kahve yok".
Kaçın türü, kötü alışkanlığı bırakmak yazısındaki sürtünme önlemleriyle birlikte en iyi sonucu verir: ortamı düzenle, sonucu burada işaretle.
Tekrarlı
Ne zaman: Günde birden fazla kez yapılabilen ama bir kez yapmanın da yettiği davranışlar.
Nasıl çalışır: Her dokunuş +1 sayar, günde en fazla 10. Bir kez işaretlemek günü tamamlar ve seriyi sürdürür; fazlası o günün sayısını gösterir. Sayaç her gün sıfırlanır.
Örnek: "Merdiven kullan", "Bir iyilik yap", "Kısa yürüyüş".
Süreli
Ne zaman: Ne kadar süre yaptığının önemli olduğu davranışlar.
Nasıl çalışır: Bir günlük dakika hedefi koyarsın (varsayılan 30). Her dokunuş 5 dakika ekler; satırda "15 / 30 dk" gibi ilerleme ve bir çubuk görünür. Hedefe ulaşınca gün tamamlanır. Tamamlanmış bir günde düğmeye tekrar dokunursan o günün dakikaları sıfırlanır.
Örnek: "Derin çalışma, 25 dk", "Podcast yürüyüşü, 20 dk", "Gitar, 15 dk". Bkz. cazibe paketleme.
Nabız
Ne zaman: Gün boyunca dağılan, belirli bir sayıya ulaşılması istenen davranışlar.
Nasıl çalışır: Günlük hedef sayı girersin (1–50, varsayılan 3). Her dokunuş +1; hedefe ulaşınca Tamam. Nabız her gün listededir, seri tutmaz ve ısı haritasına katılmaz.
Örnek: "Bir bardak su, 8", "Kalk ve esne, 5". Ayrıntısı Nabız hedefi yazısında.
Hangisini seçmeli?
| Soru | Cevap evetse |
|---|---|
| Bırakmak mı istiyorum? | Kaçın |
| Süre mi önemli? | Süreli |
| Gün içinde belirli bir sayıya mı ulaşmalıyım? | Nabız |
| Bir kez yeterli ama birkaç kez de yapabilir miyim? | Tekrarlı |
| Hiçbiri | Yap |
Emin değilsen Yap ile başla. James Clear'ın önerdiği gibi önce gelme alışkanlığını kur; ad, sıklık ve hedef sonradan düzenlenebilir, ama tür sabittir.
Bu yazıda geçen kitaplar
- Atomik Alışkanlıklar
- İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar: Olumlu ve Kalıcı Değişimler Yaratma Rehberi
Tüm kitaplar ve onları anan yazılar: Kütüphane.
Kaynaklar
- Clear, J. (2018). Atomic Habits. Avery. Türkçesi: Atomik Alışkanlıklar, Pegasus Yayınları, 2019.
- Wood, W. (2019). Good Habits, Bad Habits. Farrar, Straus and Giroux. Türkçesi: İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar, çev. Özge Yılmaz, Epsilon Yayınevi, 2021.
- Wood, W., & Neal, D. T. (2007). A new look at habits and the habit–goal interface. Psychological Review, 114(4), 843–863.
Bu nota bağlanan yazılar
Okuduğunu bugün dene: Nitorel Habit'te bir alışkanlık ekle, tek dokunuşla işaretle.