Künye
İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar: Olumlu ve Kalıcı Değişimler Yaratma Rehberi, Wendy Wood. Epsilon Yayınevi, 2021, çev. Özge Yılmaz. Özgün adı Good Habits, Bad Habits (Farrar, Straus and Giroux, 2019).
Wood, Southern California Üniversitesi'nde psikolog ve alışkanlık araştırmalarının önde gelen isimlerinden biri. Kitap, büyük ölçüde kendi laboratuvarının 30 yılı aşkın çalışmasına dayanır.
1. İki zihin
Wood davranışı iki sisteme ayırır: bilinçli, hedefe yönelik yürütücü zihin ve bağlamla çalışan, otomatik alışkanlık zihni. Bu ayrım, Daniel Kahneman'ın Hızlı ve Yavaş Düşünme'deki iki sistemine benzer.
Wood ve arkadaşlarının 2002'deki günlük çalışmasında, katılımcıların davranışlarının kabaca %43'ü neredeyse her gün aynı bağlamda ve çoğunlukla başka bir şey düşünülürken yapılıyordu. Ana mesaj: hayatın büyük kısmını alışkanlık zihni yönetir, ama biz davranışlarımızı niyetlerimizle açıklama eğilimindeyiz.
2. Bağlam
Alışkanlık, bir bağlamda tekrarlanan davranıştır. Bağlam; yer, zaman, birlikte olunan insanlar ve hemen önceki eylemdir. Bağlam değiştiğinde alışkanlık zayıflar.
Bu fikrin pratik bir uzantısı alışkanlık kesintisi hipotezidir: taşınma, iş değişikliği gibi dönemler yeni alışkanlıklar için bir penceredir. Bas Verplanken ve Deborah Roy 2016'da yakın zamanda taşınmış insanların sürdürülebilir davranış önerilerine daha açık olduğunu gösteren bir saha deneyi yayımladı.
Pratik ders: Yeni alışkanlığı belirli bir bağlama bağla. Bkz. alışkanlık yığma.
3. Tekrar
Alışkanlık, aynı bağlamda tekrar ettikçe güçlenir. Wood burada iki noktaya dikkat çeker: tekrarın sayısı yoğunluğundan önemlidir ve süre kişiden kişiye çok değişir. Bkz. 21 gün mü, 66 gün mü?.
4. Ödül
Ödül, davranışın tekrarlanmasını sağlar; en etkili ödüller anında gelir ve bazen beklenmediktir. Ama Wood'un en ilginç bulgularından biri şudur: alışkanlık bir kez oturduktan sonra ödül gelmese de bir süre devam eder. Sinemada bayat patlamış mısırı yemeye devam eden katılımcılar bunun bilinen örneğidir.
Pratik ders: Başta ödül kullan; zamanla davranışı taşıyan şey bağlam olacak.
5. Sürtünme
Kitabın en uygulanabilir kavramı. Wood, Kurt Lewin'den aldığı "itici ve engelleyici güçler" fikriyle sürtünmeyi anlatır: iyi davranışın yolunu kısalt, kötü davranışınkini uzat. Kendini iyi denetleyen insanlar, aslında cazip seçeneklerle daha az karşılaşacak biçimde yaşayan insanlardır.
| Hedef | Sürtünmeyi azalt | Sürtünmeyi artır |
|---|---|---|
| Daha çok okumak | Kitap yastığın üstünde | Telefon şarjı yatak odası dışında |
| Daha az atıştırmak | Meyve tezgâhta | Atıştırmalık eve alınmıyor |
| Daha çok hareket | Spor çantası kapının önünde | Asansör yerine merdiven |
Ayrıntılı örnekler: kötü alışkanlığı bırakmak.
Değerlendirme
| En güçlü yanı | Bilimsel temeli sağlam, iddialarında temkinli |
| En işe yarar fikri | Sürtünme ve bağlam değişikliği |
| En zayıf yanı | Adım adım bir reçeteden çok bir çerçeve sunar |
| Kime uygun | "Neden işe yarıyor?" sorusunu merak edenlere |
Bu yazıda geçen kitaplar
- İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar: Olumlu ve Kalıcı Değişimler Yaratma Rehberi
- Hızlı ve Yavaş Düşünme
Tüm kitaplar ve onları anan yazılar: Kütüphane.
Kaynaklar
- Wood, W. (2019). Good Habits, Bad Habits. Farrar, Straus and Giroux. Türkçesi: İyi Alışkanlıklar Kötü Alışkanlıklar, çev. Özge Yılmaz, Epsilon Yayınevi, 2021.
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux. Türkçesi: Hızlı ve Yavaş Düşünme, çev. Osman Ç. Deniztekin, Filiz Deniztekin, Varlık Yayınları.
- Wood, W., Quinn, J. M., & Kashy, D. A. (2002). Habits in everyday life: Thought, emotion, and action. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1281–1297.
- Verplanken, B., & Roy, D. (2016). Empowering interventions to promote sustainable lifestyles: Testing the habit discontinuity hypothesis in a field experiment. Journal of Environmental Psychology, 45, 127–134.
Okuduğunu bugün dene: Nitorel Habit'te bir alışkanlık ekle, tek dokunuşla işaretle.