Neden enerji?
İrade tartışması ne yönde sonuçlanırsa sonuçlansın, bir gerçek değişmiyor: kötü uyumuş, hareketsiz ve yanlış saatte zorlayan biri, en iyi planlanmış alışkanlığı da kaçırır. Bu listedeki kitaplar alışkanlığın zeminini anlatır: uyku, hareket ve günün ritmi.
Niçin Uyuruz? — Matthew Walker
Pegasus Yayınları, 2019, çev. Sevinç Seyla Tezcan. Özgün adı: Why We Sleep (2017).
Ne anlatıyor? Sinirbilimci Walker, uykunun öğrenme, hafıza, duygu düzenleme ve beden sağlığındaki rolünü anlatır. Kitap, uykuyu bir lüks değil temel bir ihtiyaç olarak görmeyi savunur.
En işe yarar fikri: Düzenli uyku saatleri. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, kitaptaki önerilerin en uygulanabilir olanıdır ve başka birçok alışkanlığa çapa olur.
Temkinle okunacak: Kitap çok okundu, ama bazı iddiaları eleştirildi. Araştırmacı Alexey Guzey 2019'da yayımladığı ayrıntılı bir yazıda, kitaptaki bazı istatistiklerin kaynaklarıyla örtüşmediğini ve bazı sonuçların abartıldığını gösterdi. Uykunun önemi tartışmalı değil; ama kitaptaki her sayıyı kesin bilgi gibi okumamak gerekir.
Nitorel Habit'te: "23:30'da ekran kapalı" gibi bir Kaçın alışkanlığı, uyku saatini korumanın sade bir yoludur.
Kıvılcım — John J. Ratey, Eric Hagerman
Saga Yayınları, 2024. Özgün adı: Spark (2008).
Ne anlatıyor? Harvard'da psikiyatrist olan Ratey, egzersizin beyin üzerindeki etkilerini anlatır: öğrenme, stres, kaygı, depresyon ve dikkat. Ratey'nin DEHB üzerine de kitapları olduğu için dikkat bölümü özellikle ilgi çekicidir; bkz. dağınık zihinler için kitaplar.
En işe yarar fikri: Hareketi bir zihin alışkanlığı olarak görmek. Kısa bir yürüyüş bile, ardından gelecek odak gerektiren işi kolaylaştırabilir.
Temkinle okunacak: Kitap 2008'de yazıldı ve bazı mekanizmalar hayvan çalışmalarından insana genellenir. Egzersizin ruh hâline iyi geldiği sağlam bir bulgudur; ama "beyin için mucize" çerçevesi bazen fazla iddialıdır.
Nitorel Habit'te: Hareket için Haftada N kez sıklığı iyi çalışır: "Yürüyüş, haftada 4". Bkz. sıklık seçmek.
Ne Zaman? — Daniel H. Pink
MediaCat Yayınları, 2022, çev. Mirel Benveniste. Özgün adı: When (2018). 2019'da Maltepe Üniversitesi Kitapları'ndan da yayımlanmıştı.
Ne anlatıyor? Pink, zamanlama araştırmalarını derler. Günün bir zirve, bir çukur ve bir toparlanma evresi olduğunu; başlangıçların, ortaların ve bitişlerin davranışı farklı biçimde etkilediğini anlatır. Taze başlangıç etkisine de bir bölüm ayırır.
En işe yarar fikri: Doğru işi doğru saate koymak. Analitik işler çoğu insan için sabah zirvesine, yaratıcı işler toparlanma evresine daha uygundur. Kendi ritmini bil.
Zayıf yanı: Çok sayıda çalışmayı hızlıca özetler; bazı bulgular tek bir araştırmaya dayanır. Gazeteci üslubuyla yazılmıştır.
Nitorel Habit'te: Yeni bir alışkanlığa bir dönüm noktasında başla ve günün enerjinin uygun saatine yerleştir. Bkz. taze başlangıç etkisi.
Üç kitaptan üç alışkanlık
| Kitap | Önerilen alışkanlık | Tür |
|---|---|---|
| Niçin Uyuruz? | Her gün aynı saatte yatmak | Yap ya da Kaçın |
| Kıvılcım | Odak işinden önce 10 dk yürüyüş | Süreli |
| Ne Zaman? | En zor işi günün zirve saatine koymak | Yap |
Dinlenmenin plana nasıl yazılacağı için planlı dinlenme yazısına bak.
Bu yazıda geçen kitaplar
- Niçin Uyuruz?: Yeni Uyku ve Rüya Bilimi
- Kıvılcım: Egzersiz ve Beyin Hakkında Devrim Yaratan Bilimsel Yenilikler
- Ne Zaman?: Mükemmel Zamanlamanın Bilimsel Sırları
Tüm kitaplar ve onları anan yazılar: Kütüphane.
Kaynaklar
- Walker, M. (2017). Why We Sleep. Scribner. Türkçesi: Niçin Uyuruz?, çev. Sevinç Seyla Tezcan, Pegasus Yayınları, 2019.
- Ratey, J. J., & Hagerman, E. (2008). Spark. Little, Brown. Türkçesi: Kıvılcım, Saga Yayınları, 2024.
- Pink, D. H. (2018). When. Riverhead Books. Türkçesi: Ne Zaman?, çev. Mirel Benveniste, MediaCat Yayınları, 2022.
- Guzey, A. (2019). Matthew Walker's “Why We Sleep” is riddled with scientific and factual errors. guzey.com (bağımsız eleştiri yazısı).
Bu nota bağlanan yazılar
Okuduğunu bugün dene: Nitorel Habit'te bir alışkanlık ekle, tek dokunuşla işaretle.