Bugün Ekranını Okumak: Planlı, Dinlenme ve Risk Altında

Bu yazıda

• Bugün ekranında hangi bölümlerin bulunduğunu ve her birinin ne söylediğini,
• "Seri risk altında" uyarısının hangi alışkanlıklar için çıktığını,
• Planlı olmayan bir alışkanlığın neden listenin altında Dinlenme etiketiyle durduğunu,
• Ekranı sabah ve akşam birer dakikada okumak için iki kısa rutini

bulacaksın.

Bir yapılacaklar listesi değil

Bugün ekranı ilk bakışta bir yapılacaklar listesine benzer, ama mantığı farklıdır. Yapılacaklar listesi her şeyi bir kez yapıp bitirmek için vardır. Bugün ekranı ise yalnızca bugün planlı olan davranışları gösterir; yarın aynı alışkanlıkların bir kısmı yine orada olur, bir kısmı dinlenmeye geçer.

Bu fark önemli. E. J. Masicampo ile Roy Baumeister'ın 2011'deki deneylerinde, tamamlanmamış hedefler insanların zihninde dönmeye devam ediyor ve ilgisiz bir okuma görevinde araya giren düşüncelere yol açıyordu. Katılımcılara bu hedefler için belirli bir plan yazma fırsatı verildiğinde bu etkiler ortadan kalktı. Bugün ekranının "yalnızca bugünü göster" yaklaşımı benzer bir mantığa dayanır: Haftanın geri kalanı için plan, sıklığı seçtiğin anda yapılmıştır; o günler bugünün listesinde açık bir iş gibi durmaz.

Ekranın haritası

Aşağıdaki tablo, yayımlanmış rehberlerimizde anlattığımız parçaları ve ekrandaki yerlerini bir araya getiriyor:

Risk altında: hatırlatma, ceza değil

Seri risk altında uyarısı yalnızca üç koşul birlikte geçerliyse çıkar: Alışkanlık bugün planlıdır, serisi sıfırdan büyüktür ve bugün henüz işaretlenmemiştir. Uyarıda hangi alışkanlıkların kaç günlük serisinin risk altında olduğu yazar.

Bu uyarı seri psikolojisi yazısında anlattığımız hedef gradyanı etkisinden yararlanır. Ran Kivetz ve arkadaşlarının 2006'daki çalışmasında, bir ödüle yaklaştıkça insanlar çabalarını artırıyordu. Kaybedebileceğin bir şeyi görmek, o gün yapmanı kolaylaştırır.

İki şeyi akılda tut:

• Gün bitene kadar seri bozulmaz. Bugün henüz işaretlenmediyse dünkü seri korunur. Uyarı sabah görünüyorsa bu bir alarm değil, günün planıdır.
• Uyarı her alışkanlık için çıkmaz. Serisi sıfır olan bir alışkanlık ya da Nabız türündeki bir alışkanlık burada görünmez; Nabız seri tutmaz.

Gün kaçarsa seri sıfırlanır. Bunun nasıl karşılanacağını zincir kırıldığında yazısında anlattık.

Bugünün listesi: her tür farklı okunur

Listede her türün satırı biraz farklı görünür:

• Yap: Soldaki yuvarlak düğmeye dokunduğunda gün tamamlanır ve satırın üstü çizilir. Yanlışlıkla dokunduysan tekrar dokunarak geri alırsın.
• Kaçın: Ekranda "Bugün kaçındın mı?" diye sorar. En doğru zaman gün sonudur; sabah işaretlemek, henüz yaşanmamış bir günü kaydetmektir.
• Tekrarlı: Her dokunuş +1 sayar, günde en fazla 10. Bir kez işaretlemek günü tamamlar.
• Süreli: Her dokunuş 5 dakika ekler; satırda "15 / 30 dk" gibi bir ilerleme ve bir çubuk görünür.
• Nabız: Her gün listededir. Her dokunuş +1; günlük hedefe ulaşınca Tamam görünür.
• Haftada N kez: Haftalık hedefe ulaşana kadar alışkanlık her gün listededir ve satırda "Bu hafta 2 / 3" gibi bir sayaç görünür. Hedefe ulaşınca haftanın geri kalanında dinlenmeye geçer.

Türlerin ayrıntısı alışkanlık türleri, sıklıkların ayrıntısı sıklık seçmek yazısında.

Dinlenme: boş değil, planlı

Bir alışkanlık o gün planlı değilse, listenin altındaki Bugün planlı değil bölümünde Dinlenme etiketiyle görünür. Bu bölüm iki şey söyler: Alışkanlık unutulmadı ve bugün yapılmaması seriyi bozmaz, çünkü seri yalnızca planlı günleri sayar.

Bu bölümü okurken sık yapılan bir hata, dinlenmedeki bir alışkanlığı "fazladan" yapıp yapmamayı dert etmektir. Planlı dinlenme yazısında anlattığımız gibi dinlenme günü bir boşluk değil, planın parçasıdır. Dinlenme bölümü sürekli kalabalıksa, belki de planın bu haliyle sana uymuyordur; sıklığı gözden geçir.

Son iki gün kutuları

Her alışkanlık satırının sağında, son iki günü temsil eden iki küçük kutu vardır; kutularda günün kısa adı yazar. Boş bir kutuya dokunursan o gün tamamlanmış olarak kaydedilir; dolu bir kutuya dokunursan o günün kaydı geri alınır. Süreli türde boş bir kutuya dokunmak o gün için hedef dakikanın tamamını kaydeder. Nabız alışkanlıklarında bu kutular yoktur.

Bu kutularla yapılan kayıt ısı haritasına işlenir, ama Yap, Kaçın ve Tekrarlı türlerinde seriyi uzatmaz. Nedenini geçmiş günü işaretlemek yazısında anlattık.

İki kısa okuma rutini

Sabah, bir dakika:

1. Üstteki Seri risk altında uyarısına bak. Hangi alışkanlıklar bugün planlı ve serisi var?
2. Bugünün listesinde her alışkanlık için ne zaman yapacağını kafanda bir cümleyle bağla: "Kahveden sonra." Bkz. uygulama niyetleri.
3. Bugün planlı değil bölümüne bir kez göz at ve geç. Orada iş yok.

Akşam, bir dakika:

1. Kalan Kaçın alışkanlıklarını işaretle; günün sonu onların zamanı.
2. Satırların sağındaki kutulara bak. Dün yaptığın ama işaretlemeyi unuttuğun bir şey var mı? Varsa şimdi kaydet; yalnızca son iki gün kaydedilebilir.
3. Uyarı hâlâ duruyorsa bir karar ver: Şimdi küçük bir sürümünü mü yapacaksın, yoksa bugünü bırakıp yarın mı döneceksin? İkisi de meşrudur; önemli olan iki gün üst üste kaçırmamaktır.

Özet

Haritayı ve seriyi daha ayrıntılı okumak için seriyi ve ısı haritasını okumak, dinlenme günlerini plana yazmak için planlı dinlenme yazısına bakabilirsin.