Bir Alışkanlığı Arşivlemek ve Geri Getirmek

Bu yazıda

• Arşivlemenin Nitorel Habit'te tam olarak ne yaptığını ve ne yapmadığını,
• Bir alışkanlığı arşivlemek yerine düzenlemenin ya da sıklığını azaltmanın ne zaman daha doğru olduğunu,
• Hedef bırakma araştırmalarının "vazgeçmek" hakkında ne söylediğini,
• Arşivleme ve geri getirme için adım adım bir rehberi

bulacaksın.

Arşiv bir çöp kutusu değil

Bir alışkanlık listede yer kaplamaya başladığında iki uç tepki görülür. Birincisi, artık işaretlemediğin bir alışkanlığı listede bırakmak ve her gün boş satırına bakmak. İkincisi, onu tamamen silip geçmişini de yok etmek. Arşiv, bu ikisinin arasındaki yoldur.

Nitorel Habit'te arşivlemenin yaptığı şey basittir:

• Alışkanlık Bugün listesinden kalkar.
• Kaydı silinmez.
• İstediğinde Ayarlar'dan geri getirebilirsin.

Arşivleme, satırdaki çöp kutusu simgesiyle yapılır. Simgenin bir çöp kutusu olması yanıltmasın: alışkanlık türleri ve çıkararak iyileştirmek yazılarında da anlattığımız gibi bu işlem alışkanlığı arşive taşır, geçmişini silmez.

Önce sor: arşiv mi, düzenleme mi?

Bir alışkanlık zorlanıyorsa arşiv her zaman ilk cevap değildir. Çoğu zaman sorun alışkanlığın kendisinde değil, ayarındadır. Nitorel Habit'te bir alışkanlığı düzenlediğinde adını, sıklığını, Süreli türde dakika hedefini ve Nabız türünde günlük hedef sayısını değiştirebilirsin; kayıtların olduğu gibi kalır. Değiştiremediğin tek şey türdür.

Tablodaki son iki satırın arkasında iki farklı fikir var. Birincisi, alışkanlık takibi yazısında aktardığımız Clear önerisi: Bir alışkanlığa zaten sadık kalıyorsan onu bir de takip etmek fazladan iş olur. Takip, yeni bir davranışı başlatmak ya da aksayan bir davranışı yolda tutmak için en kullanışlıdır. Bir davranışın ne kadar otomatikleştiğini kendine sormak için bir davranış ne zaman alışkanlık olur? yazısındaki dört soruyu kullanabilirsin.

İkincisi, çıkarmanın kendisinin gözden kaçması. Gabrielle Adams ve arkadaşlarının 2021'de Nature'da yayımlanan çalışmasına göre insanlar bir şeyi iyileştirmeye çalışırken çıkarmayı sistemli biçimde gözden kaçırıyor; akla önce eklemek geliyor. Yeni bir alışkanlık eklemeden önce "hangisini arşivleyebilirim?" diye sormak, bu eğilimi bilerek dengelemektir.

Vazgeçmek bir beceridir

"Arşivlemek vazgeçmektir" diye düşünüyorsan, araştırmaların bu konuda ilginç bir şey söylediğini bilmekte fayda var. Carsten Wrosch, Michael Scheier, Gregory Miller, Richard Schulz ve Charles Carver 2003'te üç çalışmada insanların ulaşılamaz hedeflerden ne kadar kolay çekilebildiğini ve çabalarını ne kadar kolay yeni hedeflere yöneltebildiğini inceledi: üniversite öğrencileri, genç ve yaşlı yetişkinler, kanserli çocukların ve sağlıklı çocukların ebeveynleri.

Bulgular, hedeften çekilebilme ve yeni bir hedefe yönelebilme becerisinin yüksek öznel iyi oluşla ilişkili olabildiğini gösterdi. Ayrıca iki becerinin iyi oluş üzerindeki etkileri birbirinden bağımsız değildi; araştırmacılar ikisi arasında bir etkileşim buldu. Yani çekilmeyi, yeniden yönelmeden ayrı düşünmemek gerekiyor.

Alışkanlık açısından çıkarılacak ders şu: Bir alışkanlığı arşivlemek, onu kafanda "başaramadığım şeyler" listesinde tutmaktan daha sağlıklı olabilir; özellikle bunu, enerjini yönelteceğin başka bir davranışla birlikte yapıyorsan. Çıkararak iyileştirmek yazısında Azla Mutlu Olmak üzerinden anlattığımız "bir giren, bir çıkan" kuralı da aynı mantığa dayanır: yeni bir alışkanlık eklemeden önce birini arşivle.

Bir uyarı: Bu çalışmalar ilişkiyi gösteriyor, arşivlemenin iyi oluşu artırdığını kanıtlamıyor. Ve her zorlanan alışkanlık "ulaşılamaz" değildir; çoğu zaman yukarıdaki tablodaki gibi bir düzenleme yeter.

Arşivlemeden önce ısı haritasına bak

Karar vermeden önce alışkanlığın geçmişine bir göz at. Bugün ekranının altındaki Son 4 ay ısı haritası tüm alışkanlıklarının birlikte görüntüsüdür; bir alışkanlığın kendi serisi ise satırdaki alev simgesinin yanındaki sayıdır. İkisini birlikte okumayı seriyi ve ısı haritasını okumak yazısında anlattık. İki sık örüntü:

• Haftanın aynı günleri hep açık: Sorun alışkanlıkta değil, o günlerdeki planda olabilir. Arşiv yerine sıklığı düzenle.
• Son haftalar giderek açılıyor: Bağlam değişmiş ya da çok fazla alışkanlık birikmiş olabilir. Bir alışkanlığı arşivlemek için iyi bir an.

Adım adım: arşivlemek

1. Kararını tek cümleyle yaz. "Bu alışkanlığı arşivliyorum çünkü…" Cümle "başaramadım" ile bitiyorsa, önce yukarıdaki tablodaki düzenlemeleri dene.
2. Yerine bir şey koyacaksan şimdi belirle. Wrosch ve arkadaşlarının çalışması, bir hedeften çekilmeyi yeni bir hedefe yönelmekten ayrı düşünmemeyi öneriyor.
3. Satırdaki çöp kutusu simgesine dokun. Alışkanlık Bugün listesinden kalkar; kaydı silinmez.
4. Yerine gelecek alışkanlığı ekle. Türünü ve sıklığını dürüstçe seç; bkz. ilk alışkanlığını kurmak.

Adım adım: geri getirmek

1. Ayarlar'a git.
2. Arşivlenen alışkanlığı bul ve geri getir.
3. Geri getirdiğin gün ayarlarını gözden geçir. Seni arşive götüren neden hâlâ geçerli mi? Gerekirse sıklığı ya da hedefi düzenle; kayıtların olduğu gibi kalır.

Özet

Hangi türün hangi davranışa uyduğunu alışkanlık türleri, neyi çıkaracağını seçmeyi çıkararak iyileştirmek yazısında bulabilirsin.