Kimlik Temelli Alışkanlıklar: Her Tekrar Bir Oy

Bu yazıda

• Clear'ın değişimi neden sonuç, süreç ve kimlik diye üç katmana ayırdığını,
• "Oy vermek" ile "seçmen olmak" arasındaki farkı sınayan deneylerin ne bulduğunu,
• Aynı deneyin büyük bir tekrarında etkinin neden kaybolduğunu,
• Kendi kimlik cümleni yazıp onu en küçük davranışa bağlamak için altı adımlık bir rehberi

bulacaksın.

Hedef koymak ile kim olduğuna karar vermek

Bir hedef koyarken çoğu zaman sonuçtan başlarız: "10 kilo vermek istiyorum", "bu yıl 20 kitap okuyacağım". James Clear Atomik Alışkanlıklar'ın ikinci bölümünde bunun tersini önerir. Ona göre değişim üç katmanda olabilir; bunları bir soğanın katmanları gibi düşünmeyi önerir:

Clear'ın vurgusu bir katmanın diğerinden "daha iyi" olması değil, yönün doğru seçilmesidir. Çoğu insan dıştan içe gider: önce sonucu ister, sonra süreç kurar, kimliğe hiç dokunmaz. Kimlik temelli alışkanlık ise içten dışa gider: önce olmak istediğin kişiyi tarif edersin, süreç o kişinin yapacağı şey olur, sonuç da bunun yan ürünü.

Bu farkın günlük hayatta nasıl duyulduğunu Clear sigara örneğiyle anlatır; Atomik Alışkanlıklar özeti yazısında da aktardığımız gibi: "Sigarayı bırakmaya çalışıyorum" diyen kişi hâlâ kendini bir sigara içicisi olarak görür. "Ben sigara içmem" diyen kişi ise davranışı kimliğinin dışında bırakmıştır.

İki adımlık tarif

Clear kimliği değiştirmenin sanıldığı kadar zor olmadığını söyler ve iki adım önerir:

1. Nasıl biri olmak istediğine karar ver.
2. Bunu kendine küçük kazanımlarla kanıtla.

Birinci adımda takılırsan sonuçtan geriye doğru çalışmayı önerir: "İstediğim sonucu kim elde edebilirdi?" Sitesinde yayımladığı örneklerden ikisi şöyle: daha iyi bir yazar olmak isteyen biri için kimlik "her gün yazan biri", küçük kazanım "bu hafta her gün bir paragraf"; iyi bir arkadaş olmak isteyen biri için kimlik "her zaman haber veren biri", küçük kazanım "her cumartesi bir arkadaşı aramak".

İkinci adım fikrin asıl gücüdür. Clear'a göre yeni bir kimliğe inanmak için onu kendine kanıtlaman gerekir. Kitaptaki benzetmeyle her tekrar, olmak istediğin kişi için verilmiş bir oydur. Seçim kazanmak için oybirliği gerekmez; oyların çoğunluğu yeter. Bu yüzden tek bir kaçırılan gün kimliği bozmaz, ama hiç verilmeyen oylar onu kurmaz.

"Seçmen olmak" deneyi

Kimliğe dokunan küçük bir dil farkı davranışı değiştirir mi? Christopher Bryan, Gregory Walton, Todd Rogers ve Carol Dweck 2011'de bunu ABD seçimlerinde sınadı. Katılımcılara seçimden önce kısa bir anket verildi. Anketin bir sürümü oy kullanmayı bir davranış olarak soruyordu ("oy vermek ne kadar önemli?"), diğeri bir kimlik olarak ("seçmen olmak ne kadar önemli?").

Üç deneyde kimlik dili hem oy kaydına ilgiyi hem de resmî kayıtlarla ölçülen seçime katılımı artırdı. Araştırmacıların yorumu, insanların sürekli olarak benlik algılarını yönettiği ve değer verdikleri bir kimliği üstlenmek ya da onaylamak istediğiydi.

Bryan, Gabrielle Adams ve Benoît Monin 2013'te aynı mantığı ters yönde denedi. Katılımcılara hak etmedikleri parayı alma fırsatı verildi. Yönergede "Lütfen hile yapma" yazanlar, "Lütfen hilekâr olma" yazanlardan anlamlı ölçüde daha fazla para aldı. "Hilekâr" kelimesi davranışı istenmeyen bir kimliğin işaretine çeviriyordu ve bu, yalnız başına yapılan çevrimiçi deneylerde de işe yaradı.

Tekrar denendiğinde

Bu bulgular çekici, ama hikâyenin bir devamı var. Alan Gerber ve arkadaşları 2016'da Bryan ve arkadaşlarının seçmen deneyini çok daha büyük bir saha deneyinde tekrarladı. Özgün çalışmada kimlik dili katılımı 11 ile 14 yüzde puanı artırmıştı. Tekrar denemede iki sürüm arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark çıkmadı; farkın tahmini yaklaşık sıfırdı. Üstelik iki anket sürümü de kısa ve sıradan bir "oy kullanmaya git" mesajından daha az etkiliydi.

Bundan çıkarılacak ders, kimlik fikrinin yanlış olduğu değil; tek bir kelime değişikliğinin davranışı kendi başına değiştirmesini beklememek gerektiğidir. Özet yazısında da not ettiğimiz gibi, Clear kimlik fikrini kontrollü araştırmalardan çok sezgisel bir çerçeve olarak sunar. Etiketin kendisi değil, etiketi her gün doğrulayan davranış iş görür.

Kimlik cümleni yaz: altı adım

1. Bir sonuç seç. Şu an istediğin şeyi yaz; bu bir sonuç olabilir. "Daha az yorgun olmak."
2. Geriye doğru sor. "Bu sonucu kim elde ederdi?" Cevap bir kişi tarifi olsun: "Uykusunu koruyan biri."
3. Cümleyi şimdiki zamanda, olumlu ve kısa kur. "Ben uykusunu koruyan biriyim." Gelecek zaman ("olacağım") kimliği hep ertelenen bir hedefe çevirir.
4. En küçük oyu bul. Bu kişi bu gece ne yapardı? İki dakikada bitecek kadar küçük olsun: "22.30'da telefonu salonda şarja tak." Neden bu kadar küçük olması gerektiğini küçük başlamak yazısında anlattık.
5. Oyu bir işarete bağla. Ne zaman ve nerede? "Dişlerimi fırçaladıktan sonra." Bkz. alışkanlık yığma.
6. Çoğunluğa bak, tek güne değil. Haftanın sonunda kaç oy verdiğini say. Kaçırdığın gün kimliğini bozmaz; ertesi gün bir oy daha ver. Kaçırma sonrası iç sesin önemi için zincir kırıldığında yazısına bakabilirsin.

İki tuzağa dikkat:

• Kimliği bir sopa yapma. "Ben disiplinli biriyim, nasıl kaçırırım?" diye kendini cezalandırmak, kimliği bir yargıya çevirir. Oy benzetmesi tam da bunun için iyi: kaybedilen bir oy seçimi kaybettirmez.
• Kimliği fazla geniş kurma. "Ben sağlıklı biriyim" her şeyi kapsar, hiçbir davranışı tarif etmez. "Ben her gün yürüyen biriyim" bir davranışa iner.

Özet

Kimliği destekleyen davranışı nasıl küçülteceğini küçük başlamak, kitabın geri kalanını Atomik Alışkanlıklar özeti yazısında bulabilirsin.