Alışkanlık Sözleşmesi: Kaçırmanın Bedelini Önceden Yazmak

Bu yazıda

• Alışkanlık sözleşmesinin ne olduğunu ve Atomik Alışkanlıklar'daki yerini,
• Clear'ın resmî şablonunda gerçekte hangi alanların bulunduğunu,
• Para yatırarak kendini bağlamanın iki büyük deneyde nasıl sonuç verdiğini,
• Kendi sözleşmeni yazmak için yedi adımlık bir rehberi

bulacaksın.

Dördüncü yasanın tersi

James Clear Atomik Alışkanlıklar'da iyi alışkanlık kurmak için dört yasa önerir: belirgin, cazip, kolay ve tatmin edici yap. Kötü bir alışkanlığı bozmak için her yasayı tersine çevirir; dördüncüsünün tersi tatminsiz yaptır. Kitabın ek materyali olan Alışkanlıklar Kopya Kâğıdı'nda bu başlığın altında iki öneri vardır: birinden davranışını izlemesini isteyerek bir hesap verme ortağı bulmak ve kötü alışkanlıklarının bedelini "herkesin göreceği ve can yakan" bir hâle getiren bir alışkanlık sözleşmesi yapmak (çeviri bizim).

Mantık basit. Kötü alışkanlıkların ödülü hemen gelir, bedeli geç. İyi alışkanlıklarda tersi geçerlidir: emek bugün, kazanç aylar sonra. Erteleme yazısındaki Steel formülünde bu farkın adı gecikmeydi. Sözleşme, uzaktaki bedeli bugüne çekmenin bir yoludur: kaçırdığın gün, sonucu da o gün görürsün.

Sözleşme tam olarak nedir?

Clear'ın şablonla birlikte yayımladığı açıklamaya göre alışkanlık sözleşmesi, belirli bir alışkanlığa bağlılığını ve uymazsan uygulanacak cezayı yazdığın sözlü ya da yazılı bir anlaşmadır. Ardından sana hesap soracak bir ya da iki kişi bulur, sözleşmeyi onlarla birlikte imzalarsın. Clear konuyu kitabın 17. bölümünde anlatır.

Örneği Nashville'den bir girişimci olan Bryan Harris'tir. Harris oğlu doğduktan sonra kilo vermek istedi ve kendisi, eşi ve kişisel antrenörü arasında bir sözleşme yazdı. Şablon dosyasında yayımlanan ilk çeyrek sözleşmesinin ana hatları şöyle:

Clear'a göre strateji işe yaradı ve Harris kiloları verdi.

İki ayrıntı dikkat çekici. Birincisi, ceza sonuca değil davranışa bağlı: "şu kiloya inmezsem" değil, "kaydı tutmazsam". Davranış her gün senin kontrolündedir; kilo değildir. İkincisi, aynı dosyadaki ikinci ve üçüncü çeyrek sözleşmelerinde Harris kurallara muaf günler ekledi: bazı hedeflerde çeyrek boyunca birkaç günlük kaçırma hakkı. Sözleşme mükemmelliği değil, düzenliliği ödüllendiriyordu.

Resmî şablonda ne var?

Popüler özetlerde sözleşme bazen hazır bir cümle kalıbıyla anlatılır. Clear'ın yayımladığı boş şablonda ise yalnızca dört alan bulunur:

Şablonda "ne zaman ve nerede" diye bir alan yok. Bu yazıdaki önerimiz, hedef satırını Clear'ın aynı kopya kâğıdında verdiği uygulama niyeti kalıbıyla yazmak: "[ZAMAN]'da [YER]'de [DAVRANIŞ] yapacağım." Bu birleştirme bizim; Clear'ın şablonunun bir parçası değil. Kalıbın neden işe yaradığını uygulama niyetleri yazısında anlattık.

Para koymak işe yarıyor mu?

Sözleşmelerin en sert biçimi, kendi paranı ortaya koymaktır. Bunu sınayan iki büyük deney var.

Filipinler, sigara. Xavier Giné, Dean Karlan ve Jonathan Zinman 2010'da CARES adlı bir ürünü test etti. Sigarayı bırakmak isteyenler altı ay boyunca bir hesaba para yatırıyor, sonunda nikotin ve kotinin için idrar testine giriyordu. Testi geçen parasını geri alıyor, geçemeyenin parası bir hayır kurumuna gidiyordu. Ürün önerilenlerin yalnızca %11'i kabul etti. Yine de ürün önerilen grup, altıncı ayda testi geçmeye kontrol grubundan 3 yüzde puanı daha yatkındı ve etki 12. aydaki habersiz testlerde de sürdü.

ABD, sigara. Scott Halpern ve arkadaşları 2015'te 2.538 kişiyle dört teşvik programını karşılaştırdı. Bir kısmı yalnızca ödül veriyordu; bir kısmı ise 150 dolarlık iade edilebilir bir depozito istiyordu. Ödül programlarını kabul oranı %90,0, depozito programlarınınki %13,7'ydi. Bu yüzden genel tabloda ödül programları daha çok kişiyi bıraktırdı. Ancak her iki programı da kabul edecek kişiler arasında depozito, altıncı ayda bırakma oranını 13,2 yüzde puanı daha artırıyordu.

Hesap verme kısmının da araştırma karşılığı var. Benjamin Harkin ve arkadaşlarının 138 deneyi birleştiren 2016 tarihli meta-analizine göre ilerlemeyi izlemek hedefe ulaşmayı artırıyordu ve etki, sonuçlar başkalarına raporlandığında ya da herkese açık olduğunda daha büyüktü.

Ne zaman ters teper?

• Ceza bir fiyata dönüşebilir. Seçim mimarisi yazısındaki kreş örneğinde para cezası geç kalmayı azaltmadı, artırdı. "200 lirayı öder geçerim" dediğin anda sözleşme bir izin belgesine dönüşür. Bedeli, ödemeyi göze alacağın bir ücret değil, gerçekten kaçınmak isteyeceğin bir şey olarak seç.
• Çok büyük bedel imzayı engeller. Halpern deneyindeki düşük kabul oranı, sert taahhüdün çoğu insanı baştan uzaklaştırdığını gösteriyor. İmzalamayacağın bir sözleşme, hiç yazılmamış bir sözleşmedir.
• Sevdiğin işe dış bedel bağlamak. Zaten keyif aldığın bir davranışı ceza tehdidine bağlamak, onu bir yükümlülüğe çevirebilir; bkz. iç motivasyon.
• Sonuca bağlı ceza hileyi davet eder. Kilo, not ya da satış gibi sonuçlara bağlanan cezalar kestirme yollara iter. Harris'in yaptığı gibi davranışa bağla.
• Yanlış ortak. Hesap verme ortağı yargılayan biri değil, tutarlı biri olmalı. Her kaçırmada seni azarlayan biri, zincir kırıldığında yazısında anlattığımız suçluluk döngüsünü besler.

Kendi sözleşmeni yaz: yedi adım

1. Tek bir davranış seç. Sonuç değil davranış: "5 kilo vermek" değil, "akşam yemeğini kaydetmek".
2. Ne zaman ve nerede yapacağını yaz. "Her akşam 21.00'de, mutfak masasında."
3. "Yaptım"ın kanıtını tanımla. Fotoğraf, kayıt, mesaj: ortağın neyi görecek?
4. Muaf günleri baştan koy. Ayda iki gün gibi. Mükemmeliyet şartı ilk kaçırmada sözleşmeyi yırttırır; Clear'ın "iki kez kaçırma" kuralı burada iyi bir ölçüdür.
5. Bedeli seç. Küçük, somut, hemen uygulanabilir ve gerçekten kaçınmak isteyeceğin bir şey. Geçimine ya da ilişkilerine zarar verecek bir ceza seçme.
6. Ortağını ve rapor sıklığını belirle. Bir ya da iki kişi; günlük mü, haftalık mı?
7. Bitiş tarihi koy. Harris sözleşmelerini çeyrek dönemlerle yazdı. Süre bitince gözden geçir, gerekirse yeni bir sözleşme yaz.

Örnek bir sözleşme şöyle görünebilir:

Özet

Kötü alışkanlığın bedelini artırmanın sözleşme dışındaki yolları için kötü alışkanlığı bırakmak, kitabın geri kalanı için Atomik Alışkanlıklar özeti yazısına bakabilirsin.