Hesap Verme Ortağı: Cezasız Bir Tanık Bulmak

Bu yazıda

• Hesap verme ortağının alışkanlık sözleşmesinden nerede ayrıldığını,
• İlerlemeyi başkasına raporlamanın etkisini ölçen meta-analizin ne bulduğunu,
• Arkadaşla birlikte başlamanın ve "birlikte çalışıyoruz" hissinin neden işe yaradığını,
• Doğru ortağı seçip ilk konuşmayı yapmak için altı adımlık bir rehberi

bulacaksın.

Sözleşme değil, tanık

James Clear'ın Atomik Alışkanlıklar için hazırladığı kopya kâğıdında, kötü bir alışkanlığı "tatminsiz yapmak" başlığı altında iki ayrı öneri yan yana durur: birinden davranışını izlemesini isteyerek bir hesap verme ortağı bulmak ve kötü alışkanlıklarının bedelini herkesin göreceği, can yakan bir hâle getiren bir alışkanlık sözleşmesi yapmak.

Alışkanlık sözleşmesi yazısında ikincisini, yani bedeli önceden yazmayı ve para koymayı anlattık. Bu yazı birinciyle ilgili: bedel yok, ceza yok, para yok; yalnızca seni gören biri.

Bu ayrım önemli, çünkü sözleşme yazısında gördüğümüz gibi para yatırarak kendini bağlamayı çok az insan kabul ediyor. Hesap verme ortağı ise çok daha düşük bir eşik ister: bir mesaj, bir haftalık konuşma, bir "bugün yaptın mı?" sorusu.

İkisi birbirinin alternatifi değil. Sözleşme bir ortak olmadan işlemez; ortak ise sözleşme olmadan da işleyebilir.

Raporlamak neden işe yarıyor?

Benjamin Harkin ve arkadaşlarının 2016'da 138 deneyi birleştiren meta-analizi, ilerlemeyi izlemenin hedefe ulaşmayı artırdığını gösterdi. Bu yazı açısından asıl ilginç bulgu bir ayrıntıdaydı: Etki, sonuçlar başkalarına raporlandığında ya da herkese açık olduğunda daha büyüktü.

Bunun basit bir açıklaması var. Kendine tuttuğun kayıt, kötü bir günde görmezden gelinebilir. Başka birine söyleyeceğini bildiğin kayıt ise o kötü günde bile akla gelir. Ortak, takibi alışkanlık takibi yazısında anlattığımız "ikinci alışkanlık" olmaktan çıkarıp bir ilişkinin parçası yapar.

Arkadaşla başlamak

Rena Wing ve Robert Jeffery 1999'da bir kilo verme programına katılımcıları iki yoldan aldı: tek başına ya da üç arkadaşı veya aile üyesiyle birlikte. Katılımcıların bir kısmına ayrıca sosyal destek stratejileri öğretildi.

Arkadaşlarıyla gelenler hem dört aylık programın sonunda hem de 10. aydaki izlemede daha fazla kilo vermişti. Fark en çok sürdürmede görüldü:

Bu bir alışkanlık deneyi değil, bir kilo programıydı; yine de mesaj alışkanlıklar için de anlamlı: Yalnız başlayan, çoğu zaman yalnız bırakır.

Ortağın varlığı bile yeter mi?

İki deney, ortağın rapor almasa bile etkili olabileceğini düşündürüyor.

Köhler etkisi. Deborah Feltz, Norbert Kerr ve Brandon Irwin 2011'de katılımcılara bir egzersiz oyununda plank pozisyonunda olabildiğince uzun durmalarını söyledi. İlk turu herkes yalnız yaptı. İkinci turda bazı katılımcılara ekranda izleyebildikleri, performansı her zaman kendilerininkinden daha iyi olacak biçimde ayarlanmış bir sanal ortak verildi. Ortaklı koşulların hepsinde katılımcılar, yalnız devam eden gruba göre anlamlı ölçüde daha uzun dayandı. Araştırmacılar bunu, grupta zayıf halka olmamak için gösterilen ekstra çaba olarak bilinen Köhler etkisiyle açıkladı.

"Birlikte" hissi. Priyanka Carr ve Gregory Walton 2014'te beş deneyde katılımcıları zor bir bulmacayla yalnız bıraktı. Bazılarına bulmaca üzerinde başkalarıyla "birlikte" çalıştıkları ve bir ortaktan ipucu alacakları söylendi. Bu küçük işaretler bile insanların görevde daha uzun kalmasını, görevden daha çok keyif almasını ve bir deneyde bir iki hafta sonra benzer görevleri kendiliğinden seçmesini sağladı. Yazarlara göre "birlikte çalışıyoruz" hissi, işi bir yükümlülükten çok bir oyuna çeviriyordu.

Bu ikinci bulgu, hesap verme ortaklığının en iyi biçiminin bir denetim değil, bir yol arkadaşlığı olduğunu düşündürüyor. Kendi alışkanlığı üzerinde çalışan bir ortak, yalnızca seni izleyen birinden daha iyi bir eş olabilir. Bunun iç motivasyon yazısındaki ilişkililik ihtiyacıyla bağı açık.

Ne zaman ters teper?

• Yargılayan ortak. Her kaçırmada azarlayan biri, zincir kırıldığında yazısında anlattığımız suçluluk döngüsünü besler. Kaçırmayı saklamaya başladığın an, ortaklık işe yaramaz hâle gelir.
• Sonucu raporlamak. "Bu hafta kaç kilo verdin?" yerine "Bu hafta kaç gün yürüdün?" Davranış senin kontrolünde, sonuç değil.
• Çok sık rapor. Her gün uzun mesajlar, takibi yorucu bir işe çevirir. Kısa ve düzenli, uzun ve ara sıradan iyidir.
• Tek taraflı ilişki. Yalnızca sen rapor veriyorsan, ortağın bir süre sonra sıkılır. Karşılıklı olsun.

Ortağını seç: altı adım

1. Tek bir davranış seç. Ortağına anlatacağın şey bir davranış olsun: "Akşam yemeğinden sonra 15 dakika yürümek."
2. Tutarlı birini seç, en sevdiğin kişiyi değil. Ölçüt: Söylediğinde yapan, kaçırdığında yargılamayan, haftalarca ilgisini kaybetmeyecek biri.
3. Mümkünse karşılıklı kur. Ortağın da kendi alışkanlığı için sana rapor versin. Carr ve Walton'un bulgusu, "birlikte" hissinin tek başına motive edici olduğunu gösteriyor.
4. Rapor biçimini ve sıklığını baştan belirle. Günlük tek kelime ("yaptım") ya da haftalık kısa bir özet. Neyin gösterileceğini de konuş: seri sayısı mı, haftanın görüntüsü mü?
5. Kaçırma kuralını konuş. "Bir gün kaçırırsam sadece haber veririm; iki gün üst üste kaçırırsam konuşuruz." Clear'ın "iki kez kaçırma" kuralı burada da iyi bir ölçüdür.
6. Bir bitiş tarihi koy. Altı hafta sonra oturup değerlendirin: İşe yaradı mı, devam mı, değişiklik mi?

Ortağına anlatmanın bir başka faydası daha olabilir: Katy Milkman'ın aktardığı bir çalışmada, başkalarına tavsiye veren öğrencilerin kendi notları da arttı. Ayrıntısı Değişimi Başlat özeti yazısında.

Özet

Ortaklığa bir bedel eklemek istersen alışkanlık sözleşmesi, kaçırdığın bir günden sonra kendine ne söyleyeceğin için zincir kırıldığında yazısına bakabilirsin.