Drive: Uygulamalı Özet

Bu yazıda

• Pink'in motivasyonu neden bir "işletim sistemi" gibi sürümlere ayırdığını,
• Ödüllerin hangi işlerde işe yarayıp hangilerinde zarar verebileceğini,
• Özerkliğin dört alanını, ustalığın üç yasasını ve amacın yerini,
• Kitabın fikirlerini kendi alışkanlığına uygulamak için beş adımlık bir rehberi

bulacaksın.

Künye

Drive: Nasıl Motive Oluruz? Nasıl Motive Ederiz?, Daniel H. Pink. MediaCat Yayınları, 2010, çev. Levent Göktem. Özgün adı Drive (Riverhead Books, 2009).

Pink bir araştırmacı değil, iş dünyası ve davranış üzerine yazan bir yazardır. Kitap, öz belirleme kuramı başta olmak üzere motivasyon araştırmalarını iş dünyasından örneklerle genel okura anlatır. Kitabın sonunda kendi özetleri ve bireyler, ebeveynler ve yöneticiler için bir araç seti vardır.

Ana fikir: üç sürüm

Pink motivasyonu bilgisayar işletim sistemlerine benzetir:

Kitabın tezi, iş yerlerinin ve okulların hâlâ büyük ölçüde 2.0 ile çalıştığı, oysa yaratıcı ve karmaşık işlerin 3.0 gerektirdiğidir. Pink'in kendi "kokteyl partisi özeti" bunu üç unsura indirger: özerklik (kendi hayatını yönlendirme isteği), ustalık (önemli bir şeyde ilerleme ve daha iyi olma dürtüsü) ve amaç (yaptığını kendinden büyük bir şeyin hizmetinde yapma özlemi).

Ödül ne zaman işe yarar, ne zaman zarar verir?

Pink işleri ikiye ayırır. Algoritmik işlerde belirli bir yol izlenir ve sonuca varılır; market kasasında çalışmak gibi. Sezgisel (heuristic) işlerde hazır bir yol yoktur; yeni bir çözüm denemen gerekir, bir reklam kampanyası tasarlamak gibi.

Kitabın en çok alıntılanan örneği Sam Glucksberg'in 1962 tarihli mum problemi deneyidir. Katılımcılara bir mum, kibrit ve bir kutu raptiye verilir; mumu, eriyen mum masaya damlamayacak biçimde duvara tutturmaları istenir. Çözüm, kutuyu raptiyelerin kabı olarak değil, duvara tutturulacak bir raf olarak görmektir. Pink'in TED konuşmasında anlattığı biçimiyle, katılımcıların bir grubuna yalnızca süre tutulacağı, diğerine en hızlı yüzde 25'e 5 dolar, en hızlıya 20 dolar verileceği söylendi. Ödül teklif edilen grup çözüme ortalama üç buçuk dakika daha geç ulaştı. Pink'in yorumu: "Eğer–o zaman" ödülleri ("bunu yaparsan şunu alırsın") dikkati daraltır; dar dikkat rutin bir işte yararlı, yaratıcı bir işte zararlıdır.

Kitap bundan pratik bir sonuç çıkarır. Rutin işlerde ödül kullanılabilir, ama Pink üç şey eklemeyi önerir: işin neden gerekli olduğunu açıklamak, sıkıcı olduğunu kabul etmek ve işi kişinin kendi yöntemiyle yapmasına izin vermek. Yaratıcı işlerde ise ödülü işin sonunda ve beklenmedik biçimde veren "madem öyle" ödüllerini önerir. Bu ayrımı iç motivasyon yazısında ayrıntılı ele aldık.

Tip I ve Tip X

Pink iki davranış tipi tanımlar. Tip X davranış öncelikle dış ödüllerle beslenir; işin kendisinden gelen tatmin hoş ama ikincildir. Tip I davranış öncelikle işin kendisinden gelen özgürlük, zorluk ve amaçla beslenir; para ve takdir de önemlidir, ama bir bonus olarak. Pink'e göre Tip I hem doğuştan gelir hem de sonradan kazanılabilir.

Özerklik: dört T

Pink'e göre özerklik bağımsızlık değil, seçerek davranmaktır; bu yüzden hem özerk hem de başkalarıyla iç içe olmak mümkündür. Kitapta özerkliğin dört alanı vardır; İngilizcede hepsi T ile başlar:

Kitaptaki örneklerden biri yazılım şirketi Atlassian'ın "FedEx Günleri"dir: Çalışanlar istedikleri bir sorun üzerinde çalışır ve sonucu bir gecede "teslim eder"; adı da buradan gelir. Pink ayrıca özerkliği teşvik etmenin hesap vermeyi ortadan kaldırmak anlamına gelmediğini vurgular.

Ustalık: üç yasa

Pink'e göre 2.0 itaat ister, 3.0 ise katılım; ustalığı da yalnızca katılım üretir. Ustalığın en yakın arkadaşı akıştır: hedefin net, geri bildirimin anında ve zorluğun beceriyle dengeli olduğu deneyim. Pink buradan Goldilocks görevleri kavramına gelir: ne çok zor ne çok kolay, tam kararında zorluklar.

Kitap ustalığı üç yasayla özetler:

1. Ustalık bir zihniyettir. Pink burada Carol Dweck'in, yeteneğin geliştirilebileceğine inanmanın neyi başaracağımızı etkilediği fikrine dayanır.
2. Ustalık acı verir. Uzun süreli, çoğu zaman keyifsiz çaba ister.
3. Ustalık bir asimptottur. Ona yaklaşabilirsin ama hiçbir zaman tam ulaşamazsın; Pink'e göre ustalığı çekici kılan da budur.

Araç setindeki en sade öneri de buradan çıkar: Her günün sonunda kendine bugün dünden daha iyi miydim? diye sor.

Amaç

Üçüncü ayak amaçtır: Yaptığın şeyin daha büyük bir bütüne katkı sağladığını bilmek. Pink'in iş dünyasına önerisi, "nasıl"ı anlatmaya biraz daha az, "neden"i göstermeye biraz daha çok zaman ayırmaktır. Aynı fikrin Frankl'daki karşılığını iç motivasyon yazısında anlattık.

Okurken: kanıt ne diyor?

• Ödüllerin zararı gerçek ama koşullu. Edward Deci, Richard Koestner ve Richard Ryan'ın 1999 tarihli meta-analizi, somut ve beklenen ödüllerin ilginç görevlerdeki iç motivasyonu azaltabildiğini gösterdi. Pink'in temel iddiası buna dayanır.
• Ama tablo kitaptakinden daha dengeli. Christopher Cerasoli ve arkadaşlarının 2014'te 183 çalışmayı birleştiren meta-analizine göre iç motivasyon performansın orta ile güçlü bir yordayıcısıydı ve ödül olsa da olmasa da önemini koruyordu. Ama dış teşvikler de işe yarıyordu: İç motivasyon daha çok işin niteliğini, teşvikler ise daha çok miktarını yordadı. Yazarların sonucu, iki motivasyonun birbirinin düşmanı olmadığı ve birlikte düşünülmesi gerektiğiydi.
• Örnekler seçici. Kitap büyük ölçüde iş dünyası hikâyelerine dayanır ve dış ödülleri olduğundan daha olumsuz gösterir.

Kendi alışkanlığına uygula: beş adım

1. Alışkanlığın algoritmik mi, sezgisel mi? Diş ipi algoritmiktir; yazmak ya da enstrüman çalmak sezgiseldir. Algoritmik bir alışkanlığa kendine küçük bir ödül bağlamak sorun değil; sezgisel bir alışkanlıkta ödülü sürprize bırak.
2. Dört T'den en az birini kendin seç. Zamanı başkası belirliyorsa tekniği sen seç; tekniği değiştiremiyorsan ekibi.
3. Goldilocks ayarı yap. Kolay geliyorsa hedefi bir adım artır, zorlanıyorsan bir adım azalt. İkisi de ustalığın parçasıdır.
4. Tek cümlelik bir "neden" yaz. "Kızımla dağa çıkabilmek için yürüyorum." Cümle "zorundayım" ile bitiyorsa, yeniden yaz.
5. Günün sonunda tek soruyu sor. "Bugün dünden daha iyi miydim?" Cevap hayırsa da sorun yok; soru, ustalığın asimptotuna doğru yönü hatırlatır.

Özet

Bu kitabı aynı konudaki başka kitaplarla birlikte görmek için iç motivasyon, hangi soruna hangi kitabın uyduğunu görmek için alışkanlık kitapları haritası yazısına bakabilirsin.