Mutluluk Tuzağı: Uygulamalı Özet

Bu yazıda

• Kitabın künyesini ve Türkçe baskının hangi baskıya karşılık geldiğini,
• Harris'in "mutluluk tuzağını" kuran dört efsanesini,
• Kabul ve kararlılık terapisinin (ACT) altı ilkesini alışkanlık diliyle,
• İkinci baskıdaki "seçim noktası" fikriyle bir haftalık uygulamayı

bulacaksın.

Künye

Mutluluk Tuzağı, Russ Harris. Litera Yayıncılık, 2016, çev. Çağlar Şaher. Özgün adı The Happiness Trap (Exisle Publishing, 2007).

Harris, ACT eğitmeni ve yazardır; ACT'nin kendisi ise 1980'lerde Steven C. Hayes ile Kelly Wilson ve Kirk Strosahl tarafından geliştirildi. Kitabın ikinci baskısı, yazarın kendi ifadesiyle ilkinden on altı yıl sonra yazıldı ve içeriğinin yarısından fazlası yenidir: kötü alışkanlıkları bırakmak, ertelemeyi aşmak ve öz şefkat gibi konularda yeni bölümler eklendi. Türkçe baskı 2016 tarihli olduğu için büyük olasılıkla birinci baskının çevirisidir; aşağıda ikinci baskıya ait fikirleri ayrıca belirttik.

Kitabı zor duygularla devam etmek yazısında üç terapi yaklaşımından biri olarak tanıtmıştık. Bu özet kitabın tamamına odaklanıyor; özetteki bilgiler yazarın yayımladığı örnek bölümlerden ve kitabın içindekiler sayfasından alındı, sayfa numarası verilmedi.

1. Dört efsane

Harris'e göre tuzağın planını dört yaygın inanç çizer:

Dördüncü efsane alışkanlık için en önemlisidir. Harris, ACT'nin baş harfleriyle değil "act" (eylemek) kelimesi gibi okunduğunu not eder. Bu ad, kitabın ana mesajıyla örtüşür: kontrol edebildiğimiz şey eylemdir.

2. Kontrolün bedeli

Harris'e göre maddi dünyada kontrol stratejileri genellikle işe yarar ve bu başarı bize iç dünyamız için de yüksek bir kontrol beklentisi verir. İç dünyada ise aynı strateji ters teper. Zor bir duyguyu bastırmaya, ondan kaçmaya ya da onu zorla değiştirmeye çalıştıkça duygu daha sık ve daha yoğun gelebilir. Kitap iki bölümünü bu fikre, mücadele düğmesine ayırır. Harris'in sitesindeki ACT açıklaması aynı noktayı açıkça yapar: zor düşünce ve duygularla savaşmak, onlardan kaçmak, onları bastırmak ya da dikkatimizi onlardan dağıtmak çoğu zaman paradoks biçimde sıklıklarını, şiddetlerini ve etkilerini artırır.

Alışkanlık için ders: "Canım istemiyor" hissinin geçmesini beklemek, onunla savaşmanın sessiz bir biçimidir. Bizim çıkarımımız: his geçince değil, his varken başlamak.

3. Altı ilke

Kitabın ikinci kısmı ACT'nin altı ilkesini anlatır. İçindekiler sayfasına bakınca bölümlerin çoğunun bu ilkelerin uygulamasına ayrıldığı görülür: ayrışma üzerine bölümler, duyguya yer açma, dürtü sörfü, değerler ve korkuyla yüzleşme.

Dürtü sörfü özellikle bırakmak istediğin alışkanlıklar için işe yarar: dürtüyü yenmeye ya da ona uymaya çalışmak yerine, onu yükselip alçalan bir dalga gibi izlemek. Kitapta buna ayrı bir bölüm ayrılmıştır.

4. İkinci baskı: seçim noktası

İkinci baskı kitabı yeni bir çerçeveyle açar. Harris'e göre hep bir şey yaparız ve yaptıklarımız iki gruba ayrılır: bizi kurmak istediğimiz hayata yaklaştıran hareketler ve ondan uzaklaştıran hareketler. Zor bir düşünce ya da duygu geldiğinde bir seçim noktasına geliriz. Kendini zor bir düşünceye kaptırırsan çoğu zaman uzaklaştıran bir hareket yaparsın; ondan ayrışabilirsen yaklaştıran bir hareket mümkün olur.

Bu çerçeve alışkanlık takibiyle doğrudan örtüşür. "Akşam yürüyüşü" bir yaklaştıran hareket, "yatakta bir saat kaydırmak" ise uzaklaştıran bir harekettir. Önemli olan, iki hareketin de aynı zor duygudan çıkabilmesidir: yorgunluk.

Değerlendirme

Kitap bir terapi yerine geçmez. Süren ve ağırlaşan belirtiler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.

Bir haftalık uygulama

İkinci efsaneye ("zorlanıyorsam kusurluyum") karşı işe yarayan araçlardan biri kendi kaydındır. Bir gün kaçtığında ne yapacağını zincir kırıldığında yazısında anlattık.

Özet